เอพีรายงานเมื่อวันที่ 10 พฤศจิกายน 2026 ว่า ชัยชนะครั้งใหญ่จากผลการเลือกตั้งกลางเทอม ทำให้พรรคเดโมแครตเข้าควบคุมทั้งตำแหน่งผู้ว่าการรัฐและสภานิติบัญญัติในอีกหลายรัฐนั้น เปิดโอกาสให้ข้อตกลงระหว่างรัฐที่เรียกว่า National Popular Vote Interstate Compact ซึ่งมีเป้าหมายเปลี่ยนวิธีตัดสินผู้ชนะการเลือกตั้งประธานาธิบดีโดยไม่ต้องแก้ไขรัฐธรรมนูญ มีโอกาสเป็นความจริงมากขึ้น

ปัจจุบัน สหรัฐฯ ใช้ระบบคณะผู้เลือกตั้ง (Electoral College) ซึ่งมีคะแนนรวม 538 คะแนน ผู้สมัครต้องได้อย่างน้อย 270 คะแนนจึงจะชนะ โดยแต่ละรัฐมีจำนวนคะแนนของคณะผู้เลือกตั้งตามสัดส่วนประชากร และเกือบทุกรัฐใช้หลักการว่า ผู้สมัครที่ได้คะแนนประชาชนมากที่สุดในรัฐนั้นจะได้รับคะแนนคณะผู้เลือกตั้งทั้งหมดของรัฐ ทำให้ผู้สมัครอาจชนะเลือกตั้งได้แม้มีคะแนนจากประชาชนทั่วประเทศน้อยกว่าคู่แข่ง

ตัวอย่างชัดเจนที่สุดคือการเลือกตั้งปี 2016 เมื่อทรัมป์ได้รับคะแนนเสียงประชาชนประมาณ 62.98 ล้านเสียง แพ้ฮิลลารี คลินตัน ซึ่งได้ประมาณ 65.85 ล้านเสียง หรือมากกว่าทรัมป์เกือบ 2.9 ล้านเสียง แต่ทรัมป์กลับชนะการเลือกตั้งด้วยคะแนนคณะผู้เลือกตั้ง 304 ต่อ 227 คะแนน และได้เป็นประธานาธิบดีสหรัฐฯ

ระบบคณะผู้เลือกตั้งยังเคยเกิดปัญหาผู้ลงคะแนนไม่ยึดตามมติประชาชนในรัฐของตนเอง เช่น การเลือกตั้งปี 2016 ที่ผลการเลือกตั้งชี้ว่ารัฐวอชิงตันเลือกฮิลลารี คลินตัน แต่คณะผู้เลือกตั้งของรัฐ 4 คนกลับไม่ลงคะแนนให้เธอ โดย 3 คนเลือกคอลิน พาวเวลล์ อดีตรัฐมนตรีต่างประเทศสหรัฐฯ และอีก 1 คนเลือกเฟธ สปอตเต็ด อีเกิล นักเคลื่อนไหวชนพื้นเมืองอเมริกัน ขณะที่รัฐเท็กซัส ซึ่งทรัมป์ชนะคะแนนประชาชน ก็มีคณะผู้เลือกตั้ง 2 คนลงคะแนนให้บุคคลอื่นเช่นกัน

ปัญหาที่เกิดขึ้น ทำให้ศาลฎีกาสหรัฐฯ มีคำวินิจฉัยในปี 2020 ว่าแต่ละรัฐสามารถกำหนดบทลงโทษหรือเปลี่ยนตัวคณะผู้เลือกตั้งที่ไม่ปฏิบัติตามคำมั่นได้

ความพยายามยกเลิกระบบเดิมของพรรคเดโมแครตครั้งล่าสุดนี้ ข่าวบอกว่าไม่ได้ต้องการยุบระบบคณะผู้เลือกตั้งทันที แต่เป็นข้อตกลงให้รัฐที่เข้าร่วมมอบคะแนนคณะผู้เลือกตั้งทั้งหมดของตนแก่ผู้สมัครที่ได้คะแนนประชาชนทั่วประเทศสูงสุด ไม่ว่าผู้สมัครคนนั้นจะชนะการเลือกตั้งในรัฐนั้นหรือไม่ก็ตาม

ปัจจุบันมี 18 รัฐและกรุงวอชิงตัน ดี.ซี. เข้าร่วมข้อตกลงแล้ว รวมคะแนนคณะผู้เลือกตั้ง 222 คะแนน ยังขาดอีก 48 คะแนนจึงจะถึงเกณฑ์ 270 คะแนน ซึ่งเป็นเงื่อนไขให้ข้อตกลงเริ่มมีผลบังคับใช้ โดยแคลิฟอร์เนียเข้าร่วมมาตั้งแต่ปี 2011 และมีคะแนนคณะผู้เลือกตั้ง 54 คะแนน

ผลเลือกตั้งกลางเทอมครั้งล่าสุดทำให้เดโมแครตควบคุมรัฐบาลและสภานิติบัญญัติได้ครบทั้งสองส่วนใน 6 รัฐ ได้แก่ อริโซนา มิชิแกน มินนิโซตา เนวาดา เพนซิลเวเนีย และวิสคอนซิน ซึ่งรวมกันมีคะแนนคณะผู้เลือกตั้ง 71 คะแนน อย่างไรก็ตาม มินนิโซตาเข้าร่วมข้อตกลงไปแล้วตั้งแต่ปี 2023 จึงไม่สามารถนำ 71 คะแนนทั้งหมดมาบวกเพิ่มจากยอดเดิมได้

หากเพนซิลเวเนียและวิสคอนซินเข้าร่วมตามที่ผู้ว่าการรัฐจากเดโมแครตแสดงความสนใจ โครงการยังต้องได้รับความร่วมมือจากมิชิแกน และอีกหนึ่งรัฐระหว่างอริโซนากับเนวาดา จึงจะมีคะแนนเพียงพอให้ข้อตกลงเริ่มมีผล แต่ผู้ว่าการรัฐบางคนยังไม่รับปากว่าจะสนับสนุน โดยระบุว่าต้องให้ความสำคัญกับปัญหาค่าครองชีพของประชาชนก่อน

ฝ่ายสนับสนุนให้เหตุผลว่า ระบบใหม่จะทำให้ทุกคะแนนเสียงมีความสำคัญเท่าเทียมกัน และบังคับให้ผู้สมัครประธานาธิบดีต้องหาเสียงกับประชาชนทั่วประเทศ แทนการทุ่มทรัพยากรไปยังรัฐที่คะแนนสูสีเพียงไม่กี่แห่ง ขณะที่ฝ่ายคัดค้าน โดยเฉพาะพรรครีพับลิกัน เห็นว่าการเปลี่ยนแปลงอาจลดอิทธิพลของรัฐขนาดเล็ก และทำให้ผลคะแนนในรัฐอื่นมีอำนาจเหนือการตัดสินใจของผู้มีสิทธิเลือกตั้งภายในรัฐของตน

อย่างไรก็ตาม ข้อเสนอยังมีอุปสรรคทางกฎหมาย เนื่องจากนักวิชาการบางส่วนตั้งคำถามว่ารัฐต่างๆ สามารถทำข้อตกลงร่วมกันเพื่อเปลี่ยนผลการเลือกตั้งระดับชาติได้หรือไม่ โดยไม่ต้องได้รับความเห็นชอบจากคองเกรส รวมถึงข้อกังวลเรื่องความเสมอภาคของคะแนนเสียงตามรัฐธรรมนูญ ซึ่งอาจทำให้ข้อพิพาทถูกส่งไปถึงศาลฎีกาสหรัฐฯ ก่อนที่ระบบใหม่จะมีผลจริง

ทั้งนี้ ระบบคณะผู้เลือกตั้งของสหรัฐฯ มีจุดกำเนิดจากการร่างรัฐธรรมนูญเมื่อปี 1787 ก่อนการเลือกตั้งประธานาธิบดีครั้งแรกในปี 1788–1789 ซึ่งจอร์จ วอชิงตัน ได้รับเลือกเป็นประธานาธิบดีคนแรก โดยผู้ก่อตั้งประเทศในยุคนั้นกังวลว่าการสื่อสารและการเดินทางที่ล่าช้า ทำให้ประชาชนในแต่ละรัฐมีข้อมูลเกี่ยวกับผู้สมัครไม่เพียงพอ อีกทั้งยังมีความเห็นแตกต่างกันว่าควรให้ประชาชนหรือคองเกรสเป็นผู้เลือกประธานาธิบดี จึงประนีประนอมด้วยการสร้างระบบคณะผู้เลือกตั้งขึ้นในปี 1787 เพื่อให้แต่ละรัฐมีส่วนร่วมในการตัดสินใจ และป้องกันไม่ให้การเลือกประธานาธิบดีอยู่ภายใต้อำนาจของคองเกรสโดยตรง ระบบนี้จึงถูกใช้มาตั้งแต่การเลือกตั้งครั้งแรก และคงใช้มาจนถึงปัจจุบัน แม้ว่าการสื่อสารและระบบโทรคมนาคมจะทันสมัยแค่ไหนก็ตาม

นอกจากสหรัฐฯ แล้ว ยังมีประเทศอื่นที่ใช้ระบบคณะผู้เลือกตั้งหรือการเลือกประธานาธิบดีทางอ้อม เช่น อินเดีย ปากีสถาน และเยอรมนี แต่แตกต่างจากสหรัฐฯ ตรงที่ประเทศเหล่านี้ให้สมาชิกสภาระดับประเทศและระดับรัฐหรือจังหวัดเป็นผู้เลือกประธานาธิบดีโดยตรง ส่วนเยอรมนีใช้ที่ประชุมผู้แทนพิเศษ ขณะที่สหรัฐฯ ให้ประชาชนลงคะแนนเลือกประธานาธิบดีในแต่ละรัฐก่อน แล้วใช้คณะผู้เลือกตั้งเป็นผู้นำผลเลือกตั้งในรัฐไปลงคะแนนแทนในขั้นสุดท้าย.